Kuchnia Lifestyle

Sprawiedliwie, czy sprawiedliwiej? O etyczności handlu Fairtrade.

fairtrade

Fairtrade, czyli Sprawiedliwy Handel, to grupa zrzeszająca organizacje pozarządowe, konsumentów oraz importerów wspierających drobnych rolników i pracowników najemnych Globalnego Południa, produkujących głównie towary eksportowe takie jak kawa, kakao, herbata czy banany. Produkty certyfikowane logiem Fairtrade, czyli wyprodukowane zgodnie z założeniami fundacji stanowią, obok certyfikatów upraw organicznych UE, najpopularniejszą grupę dodatkowych wyróżnień dostępnej w supermarketach żywności. Rosnąca świadomość konsumencka sprawia, że coraz chętniej chcemy sięgać po towary, których produkcja odbyła się z ograniczeniem cierpienia zwierząt, zanieczyszczenia środowiska czy w pełni sprawiedliwie w stosunku do ludzi, którzy pracowali na plantacjach oraz w kolejnych etapach obróbki żywności. Czy znaki należące do grupy certyfikatów Fair Trade dadzą nam całkowitą pewność dokonania najlepszego wyboru? Sprawdźmy to razem!

Ten artykuł powstał przy pomocy Piotra Krzciuka, założyciela łódzkiego sklepu Sekrety Czekolady oraz dyplomowanego degustatora czekolady.

Główne założenia Sprawiedliwego Handlu.

Fairtrade skupia się w znakomitej większości na zapewnieniu pracownikom plantacji minimalnej płacy za wyprodukowane towary. Organizacje skupiają się na wypełnianiu 3 głównych założeń:

  1. Pracownicy należący do stowarzyszenia otrzymują za swój towar co najmniej minimalną cenę ustaloną na podstawie wielu aspektów środowiskowych.
  2. Za sprzedaż produktów organizacjom Fairtrade, rolnik otrzymuje premię, która wpływa na wspólne konto Rozwoju Społeczności.
  3. Aby utrzymać certyfikat producent wciela w życie standardy założone przez fundację.

Prześledźmy zatem kilka plusów i minusów wynikających z tego rodzaju działania:

Minimalna cena skupu zabezpiecza przed drastycznym spadkiem cen rynkowych.

Jak bardzo różni się minimalna cena skupu narzucana przez organizacje Sprawiedliwego Handlu od cen rynkowych? Produkty objęte certyfikacją są bardzo różnorodne, uprawiane w wielu miejscach na świecie- to dwa z wielu czynników branych pod uwagę przy ustalaniu ceny minimalnej. Często jest ona równa rynkowej (np. Jagody acai), czasem znajduje się niewiele powyżej, ale zdarza się również, że znacząco zwiększa wartość produktu. Minimalna cena jest wyliczana tak, by po uwzględnieniu jak największej ilości czynników można było uznać, że po sprzedaży zapewni podstawowy byt rodzinie. Jeśli więc rynek komercyjnego skupu utrzymuje się ponad granicą minimalnej ceny, może się okazać, że kupowanie droższej dla konsumenta, certyfikowanej żywności nie będzie najkorzystniejszym wyborem. Z drugiej strony kupcy Fairtrade w takiej sytuacji są zobowiązani zapłacić za produkty tyle, ile rzeczywiście wynosi cena rynkowa, a nie kwotę minimalną.

Jednak nie zawsze sprawa wygląda tak obiecująco. Kawa, herbata czy kakao to produkty, których cena rynkowa od dłuższego czasu znajduje się poniżej wartości minimalnej.

Premia Fairtrade – jak ją wykorzystać?

Założenia uczestnictwa w programie Sprawiedliwego Handlu mówią o tym, że każdy rolnik za sprzedaż produktu Fairtrade otrzymuje premię. Jest to ustalona kwota od handlu określoną jednostką towaru, lub stanowi pewien procent ceny skupu. Gdzie trafiają dodatkowe fundusze? Do wspólnego konta, które należy do rolniczych komityw (spółek). Spółki producenckie to najczęstszy współcześnie model biznesowy Fair Trade w krajach Globalnego Południa. Taki system ma swoje plusy i minusy. Z jednej strony umożliwia względnie równy rozwój regionu, ale z drugiej może ograniczać wzrost pojedynczych, efektywniej pracujących plantacji.

Sposób zagospodarowania premii zależy w głównej mierze od samych rolników, którzy demokratycznie rozdzielają fundusze na poszczególne sektory swojej gospodarki. Jedna czwarta sumy powinna być zainwestowana w jakość wytwarzanego produktu, by zwiększyć konkurencyjność na rynku, co wiąże się ze wzrostem ceny skupu. Pozostała kwota często przeznaczana jest na zakup sprzętów gospodarstwa domowego, telefonów komórkowych czy opłacenie edukacji dzieci. Często jednak okazuje się, że dodatkowe fundusze muszą być przeznaczone nie na rozwój, a na leki i żywność. Taka sytuacja dotyka obecnie producentów bananów. Pomimo tego zarząd Sprawiedliwego Handlu może pomóc w trudnej sytuacji poprzez wypłacenie do 60% zaliczki za wytwarzany towar. Wymaga to jednak umiejętności sprawnego zarządzania funduszami przez biorcę.

Największą wadą premiowania Fairtrade jest fakt, że rolnicy otrzymują ją nie na podstawie ilości wyprodukowanego towaru (spełniającego wymagania certyfikacyjne), ale masy sprzedanej importerom. Należy zaznaczyć, że w wielu przypadkach dysproporcja pomiędzy produkcją a skupem jest ogromna. W przypadku kakao może ona wynosić nawet 50%, co znaczy, że tylko połowę ziaren uprawianych zgodnie z zasadami Sprawiedliwego Handlu sprzedano w cenie minimalnej. Rolnik otrzyma wtedy kwotę minimalną za całość towaru, ale premię tylko za połowę.

Czy Fairtrade dba o środowisko?

Faktem jest, że organizacje Sprawiedliwego Handlu ochroną obejmują głównie ludzi, a swoje działania kierują w stronę polepszenia bytu socjalnego pracowników. Czy to oznacza, że Fairtrade pomija kwestie ochrony środowiska w swoich postulatach? Niekoniecznie. Dążenie do bardziej zrównoważonego rolnictwa jest jednym z wymogów utrzymania certyfikatu. Należy spełniać minimalne wymagania i starać się o zmniejszenie ilości zużywanej wody, ochronę bioróżnorodności, niewycinanie nadmiernej ilości lasów czy ograniczenie produktów GMO.

Warto zaznaczyć, że Fairtrade nie premiuje dodatkowo produktów certyfikowanych jako organiczne (wyjątkiem jest uprawa kawy), co może zniechęcać producentów do inwestowania w bardziej przyjazne środowisku rozwiązania.

Fairtrade jest nieosiągalne dla najbiedniejszych producentów.

Każda certyfikacja produktu wymaga nakładu pieniężnego. Podobnie ma się to w przypadku dołączenia do organizacji Fairtrade. Pierwszy etap stanowi audyt- kontrola, którą należy opłacić. Ponadto obowiązkowe jest uiszczenie opłaty corocznej. Wiąże się z tym fakt, że dla wielu rolników, których plantacje spełniają warunki przyjęcia do organizacji taki wydatek może okazać się zbyt duży.

Czy handel bezpośredni jest lepszy od Fairtrade?

Handel bezpośredni to kolejny warty zainteresowania model sprzedaży produktów eksportowych. W takim układzie importer lub przetwórca zawiera umowy z producentem bez udziału innych pośredników. Zależnie od sytuacji finansowej rolnika, czy jakości produkowanych dóbr może przybierać różne formy- od zaniżania ceny rynkowej do płacenia jej wielokrotności. W pierwszym przypadku ofiarą może paść producent w słabszym okresie, gdy potrzebny jest natychmiastowy przypływ gotówki, nawet jeśli wiąże się to z niższą ceną skupu. W drugim- zyskuje ten, kto pracuje na lepszych gatunkach roślin, co pozwala na zwiększenie wartości towaru i wzrost zainteresowania ze strony firm rzemieślniczych, stawiających na wysokojakościowe produkty. Czy porównywanie tego modelu do Fair Trade ma sens? Przekonamy się w najbliższym poście, gdy zgłębimy temat handlu kakao.

Jak kupować produkty Sprawiedliwego Handlu?

  1. Pamiętaj, że Fairtrade jest korzystnym, ale nie najkorzystniejszym modelem handlu. Stanowi zabezpieczenie przed drastycznym spadkiem cen i celuje w rozwój producentów, ale odbywa się to znacznie wolniej, gdyż opiera się na decyzjach społeczności, które dzielą się premią.
  2. Posiadanie tego typu certyfikatu wiąże się z opłatami, na które nie wszyscy rolnicy mogą sobie pozwolić, wobec czego trudno jest świadomie zakupić produkty najbardziej potrzebujących producentów.
  3. Produkty z logo Fair Trade są droższe niż przeciętne, dlatego wybierz te, których cena rynkowa jest niższa niż płaca minimalna.
  4. Opłacalność upraw Fair Trade rośnie wraz z popytem– im więcej certyfikowanych produktów zakupią importerzy, tym większa będzie premia dla pracowników.
  5. Rozwój techniczny czy społeczny pracowników plantacji zależy w dużej mierze od ich umiejętnego zarządzania pieniędzmi. Często samo członkostwo w programie nie wystarcza, by podnieść kwalifikacje lub usprawnić gospodarstwo. Co więcej, może przynieść odwrotne skutki.
  6. Fair Trade nie daje pewności w kwestii dbania o środowisko. Jeśli więc chcesz dokonać jak najbardziej neutralnego dla Ziemi zakupu, wybieraj produkty oznaczone jednocześnie jako Fair Trade i organiczne.
Monika

Jeśli masz jakieś pytania, napisz do mnie na: monika@litterowka.pl

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powrót do góry